ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪਿੱਛੋਕੜ
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ (Withania somnifera) ਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੈਲਫ਼ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਲਈ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ Journal of the International Society of Sports Nutrition ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਇਲ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: ਕੀ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਜ਼ਨ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 57 ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਰਦਾਂ (ਉਮਰ 18‑50) ਨੂੰ ਰੈਂਡਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਰੂਟ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਜਾਂ ਕੋਰਨਸਟਾਰਚ ਪਲੇਸੀਬੋ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੈਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਗਰੁੱਪ ਨੇ 300 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ. ਔਖਾ‑ਰੂਟ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਦੋ ਵਾਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਢੰਗਵਾਰ ਰੈਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਫਾਲੋ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਾ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤ ਸੀ; ਦੂਜੇ ਨਤੀਜੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਆਕਾਰ, ਬਾਡੀ ਕੰਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ, ਸੀਰਮ ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ, ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ‑ਨੁਕਸਾਨ ਮਾਰਕਰ (ਸੀਰਮ ਕ੍ਰੀਏਟਿਨ ਕਾਈਨੇਜ਼) ਸਨ।
ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾ
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗਰੁੱਪ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਪਲੇਸੀਬੋ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਹਿਆ। ਦੋਨਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀ—ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪਰ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵਾਧਾ ਝਲਕਣਯੋਗ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਸੀ।
- ਬੈਂਚ‑ਪ੍ਰੈਸ 1‑RM: +46.0 kg (ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ) vs. +26.4 kg (ਪਲੇਸੀਬੋ) – p = 0.001
- ਲੈਗ‑ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ 1‑RM: +14.5 kg vs. +9.8 kg – p = 0.04
- ਬਾਂਹ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਸਤਹ: +8.6 cm² vs. +5.3 cm² – p = 0.01
- ਛਾਤੀ ਦੀ ਪਰਿਧੀ: +3.3 cm vs. +1.4 cm – p < 0.001
- ਬਾਡੀ ਫੈਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ: –3.5 % vs. –1.5 % – p = 0.03
- ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ: +96.2 ng/dL vs. +18.0 ng/dL – p = 0.004
ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕਸਰਤ‑ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ‑ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ‑ਘੱਟ ਘਟੌ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੀਰਮ ਕ੍ਰੀਏਟਿਨ ਕਾਈਨੇਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਅਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਅੰਕ ਕੁਝ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਮਾਨਾਂ ਪਲੇਸੀਬੋ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੇਖ ਵਿੱਚ “ਸਥਿਰਤਾ” (consistency) ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਪੇਪਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਰਿਕਵਰੀ ‘ਤੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਸਭ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ confidence interval (CI) ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜਦਕਿ ਪਲੇਸੀਬੋ ਗਰੁੱਪ ਦੀ CI (‑15.8 ਤੋਂ +51.8 ng/dL) ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਲੇਸੀਬੋ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਹਲਕਾ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਵਧਿਆ ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ—ਚੰਗੀ ਰਿਕਵਰੀ, ਵਧੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਘੱਟ ਤਣਾਅ—ਕਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਵਿਹਾਰਕ ਡੋਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ
ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਡੋਜ਼ਿੰਗ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਸੀ: 300 mg ਰੂਟ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ, ਦੋ ਵਾਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਢੰਗਵਾਰ ਲਿਫਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ। ਅਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰੈਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਰੀ‑ਬਾਰੀ KSM‑66 (ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ਡ ਰੂਟ‑ਕੇਵਲ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ) ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਖੋਜ‑ਪਸੰਦ ਹੋ ਤਾਂ ਲੇਬਲ ‘ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਟਾਈਮਿੰਗ ਸੰਬੰਦੀ, ਅਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਸੁਝਾਅ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡੋਜ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਵੰਡੋ—ਸਵੇਰੇ ਨਾਸਤੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡਿਨਰ ਨਾਲ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਚਨਾ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇ। ਲਗਾਤਾਰ ਲੈਣਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਭ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀ‑ਵਰਕਆਉਟ ਬੂਸਟ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਸਟੀਮੂਲੈਂਟ‑ਸਟਾਈਲ ਝਟਕਾ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਕਿਹੜਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਭਾਗੀਦਾਰ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਯੁਵਾਂ‑ਮੱਧ‑ਉਮਰ ਦੇ ਮਰਦ ਸਨ ਜੋ ਰੈਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ:
- ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੋ ਇੱਕ ਢੰਗਵਾਰ ਲਿਫਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
- ਮਰਦ ਜੋ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੱਟ‑ਲਾਗਤ ਵਾਲਾ ਸਹਾਇਕ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ (ਬਦਲ ਨਹੀਂ)।
- ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਗਤੀ ‘ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਰਹੀ ਹੈ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਟ੍ਰਾਇਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ।
ਅਨੁਭਵੀ ਲਿਫਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਕੈਪਟਿਕ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਤਰੱਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਐਜ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ‑ਪੱਧਰ ਦੇ ਐਥਲੀਟਸ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਡਾਟਾ ਨਹੀਂ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ
ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਵਾਅਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ:
- ਛੋਟੀ ਨਮੂਨਾ ਗਿਣਤੀ – ਸਿਰਫ਼ 57 ਭਾਗੀਦਾਰ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ‘ਚ ਵੱਡੀ ਵੈਰੀਏਬਿਲਟੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ – 8 ਹਫ਼ਤੇ ਲੰਬੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।
- ਸੀਮਿਤ ਆਬਾਦੀ – ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ। ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਲਿਫਟਰਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
- ਇਕੋ ਟ੍ਰਾਇਲ – ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਟੀਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
- ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਅਣਜਾਣ – ਸੰਬੰਧ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਰਨ‑ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ’ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਥਾਇਰਾਇਡ ਹਾਰਮੋਨ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਡੀਟਿਵ, ਇਮਿਊਨੋ‑ਸਪ੍ਰੈਸੈਂਟ ਅਤੇ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰੈਕਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰ ਦੀ ਨੁਕਸਾਨੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਜਾਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਬੀਮਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਬਿਨਾ ਵਰਤਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਿਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦਵਾਈ ਲੈ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਇਸ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਰੂਟ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਰਦ ਲਿਫਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਆਕਾਰ, ਟੈਸਟੋਸਟੇਰੋਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਬਾਡੀ ਫੈਟ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ‑ਘੱਟ ਘਟਾਓ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਪਰ ਛੋਟੇ, ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੇ ਅਧਿਐਨ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਅਜ਼ਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਠੋਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਪ੍ਰੋਗਰੇਸਿਵ ਓਵਰਲੋਡ, ਯੋਗ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੋਡਰੇਟ ਐਡ‑ਆਨ ਸਮਝੋ—ਔਖੀ ਆਧਾਰਭੂਤ ਤੱਤਾਂ ਹੀ ਦੋਨਾਂ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਕਾਰਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
