ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦਿਮਾਗੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਗੰਧ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਪਿਆ
ਇਤਿਹਾਸ ‘ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਜਾਗਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਿਊਰੌਨ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਰਹੱਸਮਈ ਇੰਦਰੀ—ਗੰਧ—ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਐਨ, ਜੋ Nature ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਗੰਧੀ ਸਮਝ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਗੰਧ ਦੇ ਨਿਊਰਲ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹੇ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਬੋਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਉੱਨਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚੇਤਨ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਰਿਫਾਰਮ ਕੋਰਟੈਕਸ ਅਤੇ ਮੀਡੀਅਲ ਟੈਂਪੋਰਲ ਲੋਬ ਵਿੱਚ ਇਕ‑ਇਕ ਨਿਊਰੌਨ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਰੇਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸੌਂਪੇ ਗਏ, ਤਦ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਿਰਿਫਾਰਮ ਕੋਰਟੈਕਸ, ਐਮੀਗਡਾਲਾ, ਐਂਟੋਰਾਲ ਇਨਸੁਲਾ ਅਤੇ ਹਿਪੋਕੇਮਪਸ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦਿਮਾਗੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ‑ਟਾਈਮ ਨਿਊਰਲ ਫਾਇਰਿੰਗ ਪੈਟਰਨ ਕੈਪਚਰ ਕੀਤੇ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਨਿਊਰਲ ਔਰਕੇਸਟਰਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਦਿਮਾਗੀ ਖੇਤਰ ਗੰਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਰਿਫਾਰਮ ਕੋਰਟੈਕਸ ਦੇ ਨਿਊਰੌਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੰਧ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਕੋਡ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ "ਗੰਧ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ" ਡਿਟੈਕਟਰ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਿਪੋਕੇਮਪਸ ਦੇ ਨਿਊਰੌਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੰਧ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਗੀਦਾਰ ਕਿੰਨੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।
ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ: ਕ੍ਰਾਸ‑ਮੋਡਲ ਦਿਮਾਗੀ ਇੰਟਿਗਰੇਸ਼ਨ
ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਖੋਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਪਿਰਿਫਾਰਮ ਕੋਰਟੈਕਸ ਦੇ ਨਿਊਰੌਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਸਲ ਗੰਧ ‘ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਗੰਧ‑ਸਬੰਧੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਜੁਅਲ ਅਤੇ ਓਲਫੈਕਟਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਐਮੀਗਡਾਲਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਵਿਹਾਰ ਦਿਖਾਇਆ: ਇਸਦੇ ਨਿਊਰੌਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੰਧ ਦੀ ਵੈਲੇਂਸ—ਅਰਥਾਤ, ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਧ ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ—ਨੂੰ ਕੋਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕੋਡਿੰਗ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਗੰਧਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਸਰ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਇਕੋ ਗੰਧ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਉਣ ‘ਤੇ ਨਿਊਰੌਨ ਦੀ ਫਾਇਰਿੰਗ ਦਰ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ "ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਰਿਪੀਟੀਸ਼ਨ ਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ" ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ‑ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਦਤ ਬਣਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਮੱਕੀਨਜ਼ਮ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਲੰਬੀ‑ਸੁੰਘੀ ਗੰਧ—ਜਿਵੇਂ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਕੌਫੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਮਹਿਕ—ਦਾ ਅਸਰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਨਿਊਰੌਨ ਪਛਾਣੇ ਜੋ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਗੰਧ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ‘ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ "ਕਾਂਸੈਪਟ ਸੈਲ" ਗੰਧ ਲਈ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਓਲਫੈਕਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਾਇਣਕ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਜਟਿਲ ਸੰਕਲਪਤਮਕ ਕੋਡਿੰਗ ਸਕੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਇੰਦਰੀ ਮੋਡੈਲਿਟੀਆਂ ਤੇ ਅਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਮੀਨਿੰਗ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਖੋਜ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਗੰਧ‑ਸਬੰਧੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇਲਾਜ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਕਿਵੇਂ ਦੁਨਿਆ ਦੀ ਧਨੀ ਇੰਦਰੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
