شِل‌اجیت آزمایش شد: آیا «قیر کوهستانی» می‌تواند تستوسترون را واقعاً افزایش دهد؟
خلاصه: شِل‌اجیت، «قیر کوهستانی» هیمالیا که به‌عنوان تقویت‌کنندهٔ طبیعی تستوسترون تبلیغ می‌شود، در یک کارآزمون تصادفی، دوبل‌کور، کنترل‌شده با داروی پلاس‌بو مورد بررسی قرار گرفت. در مردان ۴۵ تا ۵۵ ساله، ۲۵۰ میلی‌گرم شِل‌اجیت خالص دو بار در روز به‌مدت ۹۰ روز، به‌طور معناداری تستوسترون کل، تستوسترون آزاد و DHEAS را نسبت به پلاس‌بو افزایش داد، در حالی که LH و FSH ثابت ماندند. این نتایج امیدبخش‌اند اما فقط به سطوح هورمونی اشاره دارند و عملکرد ورزشی را نشان نمی‌دهند. هنگام خرید به خلوص محصول و آزمایش‌های فلزات سنگین دقت کنید.
شِل‌اجیت، ماده‌ای چسبناک و شبیه قیر که از دره‌های سنگی هیمالیا و سایر رشته‌کوه‌ها می‌چکهد، قرن‌ها در طب آیورودا کاربرد داشته است. امروزه معمولاً به‌عنوان تقویت‌کنندهٔ طبیعی تستوسترون به‌فروش می‌رسد، اما اغلب ادعاهای بیش از حدی در مورد اثرات آن مطرح می‌شود. یک کارآزمون تصادفی، دوبل‌کور، کنترل‌شده با داروی پلاس‌بو می‌تواند شواهد علمی واضح‌تری فراهم کند؛ در این مطالعه استخراج خالص شِل‌اجیت در مقابل پلاس‌بو مقایسه شد و سطوح واقعی هورمون‌ها اندازه‌گیری گردید.
نحوهٔ اجرای مطالعه
مطالعهٔ پان دیست و همکاران در سال ۲۰۱۶ در Andrologia منتشر شد. در این تحقیق، شِل‌اجیت خالص‌شده (که به‌عنوان یک rasayana آیورودایی، یعنی تونیک جوان‌ساز شناخته می‌شود) در مردان سالم ۴۵ تا ۵۵ ساله ارزیابی شد. شرکت‌کنندگان روزانه دو بار به میزان ۲۵۰ میلی‌گرم (در مجموع ۵۰۰ میلی‌گرم در روز) به‌مدت ۹۰ روز مصرف کردند. طرح مطالعه تصادفی، دوبل‌کور و کنترل‌شده با داروی پلاس‌بو بود؛ روشی استاندارد برای جدا کردن اثر واقعی مکمل از تأثیر انتظار و شانس.
پژوهشگران بر روی هورمون‌های مردانهٔ آندروژنی تمرکز کردند. نتایج کلیدی شامل تستوسترون کل، تستوسترون آزاد و دی‑هیدروئپوئندروستین سولفات (DHEAS) بود. همچنین هورمون‌های گونادوتروپیک یعنی هورمون لوتئینیزه (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) نیز دنبال شدند.
نتایج به‌دست‌آمده
طبق چکیدهٔ مقاله، ۹۰ روز مصرف شِل‌اجیت به‌طور معناداری (P < 0.05) تستوسترون کل، تستوسترون آزاد و DHEAS را نسبت به داروی پلاس‌بو افزایش داد. سطوح LH و FSH «به‌خوبی ثابت ماندند»؛ یعنی تغییر قابل‌توجهی در این هورمون‌ها دیده نشد.
چکیده فقط اهمیت آماری را بیان می‌کند و اندازهٔ اثر را گزارش نمی‌دهد؛ بنابراین برای دانستن میزان دقیق افزایش‌ها باید به متن کامل مقاله مراجعه کرد، نه به تبلیغات مکمل.
چرا نتایج LH و FSH مهم هستند؟
LH سیگنال‌گر غدهٔ هیپوفیز به سلول‌های لیدیگ در بیضه است که تستوسترون تولید می‌کنند. اگر تستوسترون افزایش یابد اما LH نیز به‌سرعت بالا رود، ممکن است بدن برای جبران این تغییر واکنش نشان دهد. ثابت ماندن LH و FSH نشان می‌دهد که افزایش تستوسترون بدون تحریک بیش از حد محور هیپوفیز‑بیضه رخ داده و احتمالاً مکانیزمی مستقل از تنظیم مرکزی دارد. البته مقاله جزئیات مکانیکی بیشتری ارائه نمی‌دهد؛ بنابراین این تفسیر یک حدس منطقی است.
افزایش DHEAS نیز جالب است. DHEAS یک پیش‌سقیم اندروژن آدرنال است که با افزایش سن کاهش می‌یابد؛ بنابراین افزایش آن در مردان ۴۰‑۵۰ ساله می‌تواند نشانگر بهبود وضعیت کلی آندروژنی باشد، نه تنها تستوسترون.
نکات مهم و محدودیت‌ها
- نمونهٔ کوچک: این کارآزمون یک مطالعهٔ بزرگ چندمرکزی نبود. مطالعات کوچک ممکن است نتایجی بدهند که در تکرارهای بعدی ثابت نمی‌شوند؛ یک تحقیق برای استناد کافی نیست.
- مردان میانسال، نه ورزشکاران جوان: شرکت‌کنندگان ۴۵ تا ۵۵ ساله بودند. چون تستوسترون با سن کاهش می‌یابد، مکمل در این گروه ممکن است اثر بیشتری داشته باشد نسبت به افراد ۲۲‑۲۳ ساله‌ای که سطوح طبیعی بالاتری دارند. لذا نتایج نباید به ورزشکاران جوان تعمیم یابد.
- سطوح هورمونی ≠ عملکرد ورزشی: چکیده فقط نشانگرهای هورمونی را گزارش می‌کند؛ افزایش در آزمایش خون لزوماً به افزایش حجم عضله، قدرت، تمایل جنسی یا تغییر ترکیب بدن منجر نمی‌شود.
- داوطلبان سالم: مطالعه دربارهٔ مردان مبتلا به هیپوگاندیسم یا بیماری‌های هورمونی انجام نشده است.
- استخراج خالص: این تحقیق از شِل‌اجیتی خالص استفاده کرد؛ ممکن است نتایج به محصولات غیرقابل‌تأیید یا کپسول‌های کم‌کیفیت منتقل نشود.
نکات عملی
دوز و مدت زمان: پروتکل مورد بررسی ۲۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز (در مجموع ۵۰۰ میلی‌گرم در روز) به‌مدت ۹۰ روز بود. دلیل قوی برای مصرف دوزهای بالاتر وجود ندارد؛ در این مطالعه دوزهای بزرگ‌تر آزمایش نشده‌اند.
کیفیت مهم است: شِل‌اجیت ماده‌ای طبیعی است که از سنگ‌های کوه استخراج می‌شود؛ محصولات بدون پردازش یا با پردازش ضعیف ممکن است حاوی فلزات سنگین، اسید فولیک و سایر آلاینده‌ها باشند. به همین دلیل استفاده از شِل‌اجیت خالص اهمیت دارد. هنگام خرید به محصولاتی نگاه کنید که واضحاً خالص بودنشان را اعلام می‌کنند و گواهی‌نامهٔ آزمون‌های سوم‌گانه، به‌خصوص آزمون‌های فلزات سنگین (سرب، آرزنیک، کادمیوم، جیوه) را ارائه دهند. محصولی که نتواند گواهی تجزیه‑تحلیل (COA) نشان دهد، ریسک‌پذیر است.
برای چه کسی مناسب است: بر پایهٔ این کارآزمون، هدف اصلی مردان سالم در اواخر دههٔ ۴۰ تا میانهٔ ۵۰ سال است که می‌خواهند سطح آندروژنیک خود را حمایت کنند. مردان جوان، کسانی که تحت درمان تستوسترون هستند یا وضعیت‌های پزشکی مرتبط با هورمون دارند، باید با احتیاط از این نتایج استفاده کنند. افرادی که مشکلات تیروئید، پروستات، آهن یا حساسیت‌های هورمونی دارند یا داروهای خاصی مصرف می‌کنند، پیش از مصرف باید با پزشک مشورت کنند. اگر فکر می‌کنید تستوسترون کم دارید، ابتدا آزمایش خون معتبر بگیرید، نه اینکه مستقیم به مصرف مکمل‌ها بپردازید.
جمع‌بندی
این کارآزمون تصادفی، کنترل‌شده با داروی پلاس‌بو شواهد اولیهٔ قابل‌اعتمادی ارائه می‌دهد که شِل‌اجیت خالص به‌مقدار ۲۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز به‌مدت ۹۰ روز می‌تواند تستوسترون کل، تستوسترون آزاد و DHEAS را در مردان سالم میانسال افزایش دهد، بدون اینکه LH و FSH را تحت‌تاثیر قرار دهد. این امر آن را نسبت به بسیاری از ادعای «تقویت‌کنندهٔ طبیعی تستوسترون» که فقط بر پایهٔ سنت یا داده‌های آزمایشگاهی است، قابل‌اعتمادتر می‌کند. اما به یاد داشته باشید که یک مطالعهٔ کوچک در یک گروه سنی محدود، نقطهٔ شروع است نه حکم قطعی. برای اینکه شِل‌اجیت به‌عنوان راه‌حل تثبیت‌شدهٔ افزایش تستوسترون شناخته شود، نیاز به تحقیقاتی بزرگ‌تر، معیارهای خروجی مثل قدرت و ترکیب بدن و داده‌های ایمنی طولانی‌مدت دارد.
