همه می‌گویند که ورزشکاران باید آب بنوشند. اما در یک مطالعهٔ کوچک بسکتبال، آب ساده نتوانست دقت شوت‌زنی را همان‌قدر که ترکیبی از آب و مقدار کمی L‑alanine‑L‑glutamine (AG) حفظ می‌کرد، حفظ کند. جالب این است که دوز کمتر بهتر از دوز بالاتر عمل کرده بود.
نگاهی اجمالی به مطالعه
مقاله‌ای که در Journal of the International Society of Sports Nutrition در سال ۲۰۱۲ منتشر شد، توسط تیمی به رهبری جی هُفمان در دانشگاه Central Florida انجام شد. طرح مطالعه به شرح زیر بود:
- طراحی: آزمایش متقاطع (crossover) که هر بازیکن در تمام چهار حالت شرکت می‌کرد.
- شرکت‌کنندگان: ۱۰ زن، تماماً بازیکن‌های بسکتبال NCAA Division I (سن ۲۱٫۲ ± ۱٫۶ سال، وزن بدن ۷۳٫۵ ± ۸٫۰ kg).
- طرح: چهار بازی ۴۰‑دقیقه‌ای با دوره‌های زمانی کنترل‌شده برای هیدراتاسیون.
- شرایط: بدون هیدراتاسیون (DHY)، فقط آب (W)، AG دوز کم (۱ g در ۵۰۰ ml، به نام AG1) و AG دوز بالا (۲ g در ۵۰۰ ml، به نام AG2).
- تحلیل: مقایسهٔ تغییرات پیش‑و‑پس با استفاده از آنالیز واریانس یک‑طرفهٔ تکراری (one‑way repeated measures ANOVA).
L‑Alanine‑L‑Glutamine چیست؟
AG یک دی‌پپتید است؛ یعنی گلوتامین به آلانین متصل شده است. این شکل از گلوتامین به راحتی در آب حل می‌شود، به همین دلیل می‌توان آن را داخل نوشیدنی‌های ورزشی مخلوط کرد. مطالعه بررسی می‌کرد که آیا افزودن این دی‌پپتید به مایع هیدراتاسیون، مهارت و عملکرد فیزیکی در ساعت پایانی بازی را نسبت به آب ساده تغییر می‌دهد یا خیر.
نحوهٔ تعیین مقادیر مایع
در اولین آزمایش، بازی بدون هیدراتاسیون انجام شد؛ بازیکنان نمی‌توانستند بنوشند و وزن از دست‑رفتهٔ آن‌ها تعیین‌کنندهٔ مقدار مایعی بود که در سه آزمایش بعدی دریافت کردند. به‌طور متوسط ۱٫۷۲ ± ۰٫۴۲ kg (حدود ۲٫۳٪ از وزن بدن) از دست دادند. در سه بازی هیدراتاسیون، مصرف متوسط ۱٫۵۵ ± ۰٫۴۳ L بود و بین آزمایش‌های آب و AG اختلافی در حجم مصرف نیافت.
یافتهٔ اصلی: شوت‌زنی
نتیجهٔ برجسته دربارهٔ عملکرد شوت‌زنی بود:
- AG1 نسبت به حالت بدون هیدراتاسیون: اختلاف ۱۲٫۵٪ در عملکرد شوت (p = 0.016).
- AG1 نسبت به فقط آب: اختلاف ۱۱٫۱٪ (p = 0.029).
آب به‌تنهایی تفاوت معناداری با حالت بدون هیدراتاسیون در شوت‌زنی نشان نداد. AG دوز کم از هر دو حالت پیشی گرفت. یعنی فقط تعویض مایع کافی نبود؛ افزودن دی‌پپتید موثر بود.
زمان واکنش و خستگی
زمان واکنش بصری پس از مصرف AG1 نسبت به حالت بدون هیدراتاسیون به‌طور معناداری بهتر شد (p = 0.014). نویسندگان نتیجه‌گیری کردند که هیدراتاسیون با AG مهارت و زمان واکنش بصری را بهتر از آب حفظ می‌کند.
خستگی که با «بار بازیکن» (player load) سنجیده شد، نتایج واضحی نداشت. اختلاف معنادار (p = 0.045) فقط بین آزمایش AG2 (دوز بالا) و حالت بدون هیدراتاسیون دیده شد. بنابراین دوز بالا فقط در خستگی ظاهر شد، در حالی که دوز کم در شوت‌زنی و زمان واکنش تأثیر داشت.
قدرت پرش تغییری نکرد. توان پرش عمودی حداکثری و متوسط در هیچ‌یک از آزمایش‌ها تفاوتی نشان نداد. اگر به دنبال افزایش ارتفاع پرش بودید، این مطالعه پاسخی ارائه نمی‌دهد؛ اثر فقط در مهارت و واکنش بود، نه در نیروی انفجاری.
چرا کمتر بهتر بود؟
چکیده مقاله توضیحی دربارهٔ این‌که چرا دوز کم بهتر از دوز بالا عمل کرده ارائه نمی‌دهد و با داشتن تنها ۱۰ بازیکن، حدس‌زنی بی‌پایه است. برداشت ساده این است که «بیشتر بهتر نیست» و نمودار دوز‑پاسخ به‌صورت خطی صعودی نیست. هر نظریه‌ای تا پیش از انجام مطالعات بزرگتر، صرفاً حدس است.
این برای شما چه معنی دارد؟
- دوز: دوز مؤثر در این تحقیق ۱ g AG در هر ۵۰۰ ml مایع بود. با میانگین مصرف حدود ۱٫۵۵ L، تقریباً ۳ g در طول یک بازی مصرف می‌شود (محاسبهٔ من، نه عددی که در چکیده آمده).
- زمان‌بندی: بازیکنان در طول دوره‌های زمانی کنترل‌شدهٔ بازی ۴۰‑دقیقه‌ای می‌نوشیدند و کل مایع مطابق با وزن از دست‑رفتهٔ آن‌ها تنظیم شد. به‌صورت عملی می‌توانید AG را به مایعی که در طول مسابقه یا تمرین طولانی می‌نوشید، اضافه کنید؛ نه صرفاً یک‌بار قبل از شروع.
- افرادی که ممکن است مفید باشد:
- ورزشکاران بسکتبال یا سایر ورزش‌های سرمحور دست‑و‑پا که در مسابقات طولانی دقت در آخرین فاز مهم است.
- افرادی که به اندازهٔ کافی عرق می‌کنند تا چند درصد وزن بدنشان را از دست بدهند.
- مربیان یا ورزشکارانی که برنامهٔ هیدراتاسیون دارند و می‌خواهند آن را آزمایش کنند.
- افرادی که بهتر است از آن صرف‌نظر کنند یا صبر کنند:
- کسانی که به دنبال افزایش قدرت پرش یا توان انفجاری هستند (مطالعه هیچ اثر مثبتی نشان نداد).
- ورزشکاران غیرحرفه‌ای که جلسات کوتاه دارند (مطالعه این گروه را بررسی نکرده).
- افراد مبتلا به مشکلات کلیوی یا کبدی، یا کسانی که دارو مصرف می‌کنند؛ باید پیش از مصرف هر مکملی با پزشک مشورت کنند.
- هر کسی که انتظار نتیجهٔ قطعی دارد؛ شواهد هنوز نازک هستند.
نکاتی که باید بدانید
- نمونهٔ بسیار کوچک. فقط ۱۰ بازیکن شرکت کردند؛ بنابراین نتایج با دقت بسیار بالایی قابل استناد نیستند.
- فقط زنان و سطح برتر. همه شرکت‌کنندگان بازیکن‌های بسکتبال زنان Division I بودند؛ ممکن است به مردان، بازیکنان تفننی یا ورزش‌های دیگر تعمیم نیابد.
- بازی بدون هیدراتاسیون اولین آزمایش بود. وزن از دست‑رفته در این بازی، مقدار مایع برای آزمایش‌های بعدی را تعیین کرد. چکیده اشاره‌ای به تصادفی‌سازی ترتیب دیگر شرایط نکرده؛ پس اثرات ترتیب یا آشنایی می‌تواند نقش داشته باشد.
- منابع مالی و تضاد منافع. چکیده منبع مالی یا دخالت صنعتی را ذکر نکرده؛ پیش از نتیجه‌گیری، متن کامل (PMC3316133) را برای بررسی بیانیه‌های مالی و تضاد منافع ببینید.
- یک مطالعهٔ تنها. این یافته‌ها به‌تنهایی علمی قطعی نیستند؛ نیاز به تکرار و بررسی‌های بیشتر دارد.
جمع‌بندی
در این آزمایش متقاطع کوچک، افزودن ۱ g AG در هر ۵۰۰ ml مایع هیدراتاسیون باعث حفظ عملکرد شوت حدود ۱۱٪ بالاتر نسبت به فقط آب و حدود ۱۲٫۵٪ بالاتر نسبت به حالت کاملاً بدون هیدراتاسیون شد و زمان واکنش بصری را نسبت به آب بهبود داد. قدرت پرش تغییری نکرد و دوز بالاتر هیچ افزایشی در شوت‌زنی نسبت به دوز پایین نداشت. بنابراین این یک سرنخی جالب برای بهینه‌سازی هیدراتاسیون در بازی‌های طولانی است، اما هنوز یک پروتکل ثابت و اثبات‌شده نیست.
