ਮੁੱਖ ਗੱਲ: 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਨਾਲ ਉਹੀ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ 10‑20 ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਐਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੇ ਸਪਲਿਮੈਂਟ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 100 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਦੇ ਬੋਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Phytotherapy Research ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਾਲ ਹੀ ਦੀ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਟ੍ਰਾਇਲ (Prajapati et al.) ਨੇ ਸਿਰਫ 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਖੁਰਾਕ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਲੇਸੀਬੋ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ VO2max ਵਿੱਚ ਗਣਤਰੀਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਪਲਿਮੈਂਟ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਓ ਵੇਖੀਏ ਕਿ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੀ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਜਾਂਚਿਆ ਗਿਆ: ਆਮ ਐਸ਼ਵਗੰਧਾ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਪਦਾਰਥ ਆਮ ਜੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਾਉਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖੋਜਕਰਤਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੋ‑ਡੋਸ ਐਸ਼ਵਗੰਧਾ (LDA), ਜਿਸਨੂੰ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ Ashwa.30 ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਵਰਤੀ। ਇਹ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ "ਬਾਇਓਐਕਟਿਵ‑ਓਪਟੀਮਾਈਜ਼ਡ ਰੂਟ‑ਓਨਲੀ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਮਿਆਰਾਂ ‘ਤੇ ਖਰਾ ਉੱਤਰਿਆ:
- ਵਿਥਾਨੋਲਾਈਡਸ: 15 % w/w ਤੋਂ ਵੱਧ
- "ATP‑ਐਕਟਿਵ ਫਰੈਕਸ਼ਨ": 15 % w/w ਤੋਂ ਵੱਧ
ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਕੇਵਲ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਤ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ‘ਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਤਲ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ "ਐਸ਼ਵਗੰਧਾ" ਲੇਬਲ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ। ਘੱਟ ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਤ ਉਤਪਾਦ ਦੀ 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਖੁਰਾਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ
- ਅਵਧੀ: 8 ਹਫ਼ਤੇ
- ਪ੍ਰਕਾਰ: ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ, ਡਬਲ‑ਬਲਾਈਂਡ, ਪਲੇਸੀਬੋ‑ਕਂਟਰੋਲਡ
- ਭਾਗੀਦਾਰ: ਸਿਹਤਮੰਦ ਵੱਡੇ (ਮਹਿਲਾ + ਪੁਰਸ਼)
- ਹਸਤਖੇਪ: ਹਰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨੂੰ 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ/ਦਿਨ LDA ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਪਲੇਸੀਬੋ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਐੰਡਪੌਇੰਟ – VO2max, ਜੋ ਕਿ ਮੋਡੀਫਾਇਡ ਬ੍ਰੂਸ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਟਰੇਡਮਿੱਲ ਟੈਸਟ (MBPTT) ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸੈਕੰਡਰੀ ਐੰਡਪੌਇੰਟਸ – ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ, ਕ੍ਰੀਏਟੀਨ ਫਾਸਫੋਕਾਇਨੇਜ਼ (CPK), ਰੇਟਿੰਗ ਆਫ ਪਰਸਾਈਵਡ ਐਕਸਰਸਾਈਜ਼ (RPE), ਥਕਾਨ ਦੀ VAS ਸਕੋਰ, ਅਤੇ ਵੱਖ‑ਵੱਖ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰ।
ਨੋਟ: VO2max ਨੂੰ ਟਰੇਡਮਿੱਲ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੀਧੀ ਗੈਸ‑ਐਕਸਚੇਂਜ ਮਾਪ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਮ ਮੈਥਡ ਹੈ, ਪਰ ਲੈਬ‑ਗਰੇਡ ਮਾਪ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਸਹੀ।
ਮੁੱਖ ਨਤੀਜੇ (ਸੰਖੇਪ ਅਨੁਸਾਰ)
VO2max: LDA ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਪਲੇਸੀਬੋ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ VO2max ਅਤੇ ਮੈਕਸਿਮਲ ਹਾਰਟ ਰੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਂਖਿਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਦਿਖਾਇਆ। ਵਿਸਥਾਰਿਕ ਅੰਕੜੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਥਕਾਨ: Borg RPE ਸਕੋਰ LDA ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਐਸ਼ਵਗੰਧਾ ਥਕਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦੇਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ: ਐਕਸਰਸਾਈਜ਼ ਦੌਰਾਨ LDA ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ ਦੀ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ "ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਏਰੋਬਿਕ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਦੀ ਵਾਧਾ" ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
CPK: ਇਲਾਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ CPK ਪੱਧਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਟਿਆ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਊਰਜਾ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਕਮੀ" ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, CPK ਦੀ ਘਟੌਂ ਸਿੱਧਾ ਰਿਕਵਰੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਚੋਟਾਂ ਦਾ ਸੂਚਕ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਸੁਰੱਖਿਆ: ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਹਾ
LDA ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿੰਦੀ ਗਈ, ਕੋਈ ਟਰੀਟਮੈਂਟ‑ਸਬੰਧੀ ਅਨਪਛਾਤੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਹਿਮਟੋਲੋਜੀਕਲ, ਜਿਗਰ, ਗੁਰਦੇ, ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਅਤੇ ਵਿਟਲ ਸਾਈਨ ਪੈਰਾਮੀਟਰਸ ਸਭ ਨਾਰਮਲ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਹ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ‑ਅਵਧੀ ਦੀ ਮਾਣਪੱਤਰ ਹੈ; ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਂਚੀ ਜਾਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਵਿਹਾਰਿਕ ਟੇਕਵੇਜ਼
ਡੋਸ: ਹਰ ਰੋਜ਼ 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਤ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਡੋਸ ਜਾਂਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਨੂੰ 300‑600 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਅਵਧੀ: 8 ਹਫ਼ਤੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਵਰਕਆਉਟ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਕਰੋ।
ਟਾਈਮਿੰਗ: ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪੂਰਾ ਪੇਪਰ ਦੇਖੋ।
ਲਕਸ਼ਯ ਗਰੁੱਪ: ਸਿਹਤਮੰਦ ਵੱਡੇ, ਜੋ ਕਾਰਡਿਓ‑ਰੈਸਪਾਇਰੈਟਰੀ ਫਿਟਨੈਸ ਅਤੇ ਕਸਰਤ‑ਸਬੰਧੀ ਥਕਾਨ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
- ਚੇਤਾਵਨੀ: ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਹਾਲਤ, ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
- ਉੱਚ ਉਮੀਦ ਵਾਲੇ: ਜੋ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਾਧਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ "significant" ਸਿਰਫ਼ ਸਾਂਖਿਕੀ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਅਕਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
- ਵੱਖਰੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀਆਂ: ਨਤੀਜੇ ਕੇਵਲ ਇਸ ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਤ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹਨ।
ਉਦਯੋਗੀ ਲਿੰਕ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਫੰਡਿੰਗ ਜਾਂ ਸੰਘਰਸ਼‑ਰੁਚੀ (conflict of interest) ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡਡ, ਪ੍ਰੋਪ੍ਰਾਇਟਰੀ ਉਤਪਾਦ (Ashwa.30) ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਐਸੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਾਲ ਇੰਟਰੇਸਟ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਪੇਪਰ ਦੇ ਡਿਸਕਲੋਜ਼ਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੈੱਕ ਕਰੋ।
ਹੋਰ ਸੀਮਾਵਾਂ
- ਇਕੱਲਾ ਟ੍ਰਾਇਲ, ਨਮੂਨਾ ਆਕਾਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ।
- VO2max ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ, ਸੀਧੀ ਗੈਸ‑ਐਕਸਚੇਂਜ ਮਾਪ ਨਹੀਂ।
- ਅਵਧੀ 8 ਹਫ਼ਤੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵੱਡਿਆਂ ‘ਤੇ; ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਜਾਂ ਐਲੀਟ ਐਥਲੈਟਸ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਸਪਸ਼ਟ।
- ਉੱਚੀ ਐਸ਼ਵਗੰਧਾ ਡੋਸ ਨਾਲ ਸੀਧੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਨਤੀਜਾ
ਮਿਆਰੀਕ੍ਰਤ, ਰੂਟ‑ਓਨਲੀ ਐਸ਼ਵਗੰਧਾ ਐਕਸਟ੍ਰੈਕਟ ਦੀ 30 ਮਿ.ਗ੍ਰਾ ਡੋਸ ਨੇ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਿਤ VO2max ਅਤੇ ਥਕਾਨ ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇਸੀਬੋ ਨਾਲੋਂ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕੋਈ ਟਰੀਟਮੈਂਟ‑ਸਬੰਧੀ ਅਣਚਾਹੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਧ ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਕ ਫਾਇਦੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ “ਗੇਮ‑ਚੇਂਜਰ” ਕਹਿਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਵੱਡੇ ਸੈਂਪਲ, ਲੰਬੀ ਅਵਧੀ ਦੀਆਂ ਮਾਪਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪੇਪਰ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
Source: Prajapati et al., “Efficacy and Safety of Low‑Dose Ashwagandha Supplementation on Exercise Endurance: A Randomized, Placebo‑Controlled, Double‑Blind, Clinical Trial,” Phytotherapy Research. DOI: 10.1002/ptr.70178. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41846233/
