ਕੈਫੀਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੀ ਫੈਟ‑ਬਰਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗੀ?
ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦਿਖਾਇਆ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਡੋਸ ਨੇ ਫੈਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਾਭ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਡੋਸ ਹੀ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਝਟਕਾ ਸੀ।
30‑ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਗੋਂਗ ਆਦਿ ਦੀ ਟੀਮ, ਜਿਸਦਾ ਖੋਜ Journal of the International Society of Sports Nutrition ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਵਜ਼ਨ ਵਧੀ ਜਾਂ ਮੋਟੀ, ਬੈਠੀ‑ਕੂਚੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੈਫੀਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।
- ਭਾਗੀਦਾਰ: 11 ਔਰਤਾਂ (ਉਮਰ ਔਸਤ 20.2 ਸਾਲ, BMI 26.36 kg/m²)
- ਡੋਸ: ਪਲੇਸਬੋ (ਸੈੱਲੂਲੋਜ਼) ਜਾਂ 3 mg/kg, 5 mg/kg, 9 mg/kg ਕੈਫੀਨ
- ਸੰਦਰਭ: PubMed 42120324
ਹਰ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 60 ਮਿੰਟ ਬੈਠ ਕੇ ਆਰਾਮ, ਫਿਰ 40 ਮਿੰਟ ਟਰੈਡਮਿੱਲ ‘ਤੇ FATmax ਤੀਬਰਤਾ ‘ਤੇ ਚਲਣੀ (ਉਹ ਤੀਬਰਤਾ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਟ ਸਾੜਦਾ ਹੈ) ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇੰਡਾਇਰੈਕਟ ਕੈਲੋਰੀਮੀਟਰੀ ਨਾਲ ਇੰਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਪੀ ਗਈ। ਰਕਤ ਦਬਾਅ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਧੜਕਨ ਅਤੇ ਉਂਗਲ ਦੀ ਪਰਫਿਊਜ਼ਨ ਇੰਡੈਕਸ (PI) ਨਾਲ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁੱਖ ਖੋਜ – ਵੱਧ ਡੋਸ, ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ
- ਫੈਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ: 3 mg/kg ਅਤੇ 5 mg/kg ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਪਲੇਸਬੋ ਅਤੇ 9 mg/kg ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਫੈਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ਦਿਖਾਇਆ (p < 0.05) । 9 mg/kg ਨੇ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
- ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ: 5 mg/kg ‘ਤੇ ਇਹ ਪਲੇਸਬੋ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਤੇ 3 mg/kg ਤੇ 5 mg/kg ਦੋਵੇਂ ਨੇ 9 mg/kg ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ਦਿਖਾਇਆ।
- ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਮਧਿਅਮ ਡੋਸ (3‑5 mg/kg) ਨੇ ਇਂਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਫੈਟ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ, ਜਦਕਿ ਉੱਚੀ ਡੋਸ ਨੇ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਆਰਾਮ ’ਤੇ ਕੈਫੀਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ — ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਧੜਕਨ ਜਾਂ ਸਬਸਟਰੇਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖੀ। ਫੈਟ‑ਬਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਕਸਰਤ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਦਿਲ‑ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਡੋਸ | ਕਸਰਤ ਦੌਰਾਨ ਹਿਰਦੇ‑ਰਕਤ ਪ੍ਰਭਾਵ |
|---|---|
| 3 mg/kg | ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ |
| 5 mg/kg | ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਧੜਕਨ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ |
| 9 mg/kg | ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਧੜਕਨ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਵਾਧਾ |
| ਸਾਰੀਆਂ ਡੋਸ | PI (ਉਂਗਲ ਦੀ ਪਰਫਿਊਜ਼ਨ ਇੰਡੈਕਸ) ਘੱਟੀ (p < 0.05) |
ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ: 3 mg/kg ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਤੁਲਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ – ਫੈਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 5 mg/kg ਵੀ ਫੈਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਿਰਦੇ‑ਰਕਤ ਉੱਤੇ ਲੋਡ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੈਕਟਿਕਲ ਟੇਕ‑ਅਵੇਜ਼
ਡੋਸ – ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੋਸ 3 mg/kg ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 70 kg ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਲਗਭਗ 210 mg ਕੈਫੀਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। 5 mg/kg ਲਗਭਗ 350 mg, 9 mg/kg ਲਗਭਗ 630 mg ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਗਣਨਾ ਹੈ, ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਅਸਲ ਡੋਸ ਨਹੀਂ।
ਸਮਾਂ‑ਟਾਈਮਿੰਗ – ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੈਪਸੂਲ ਲੈਣ ਤੋਂ 60 ਮਿੰਟ ਬੈਠ ਕੇ ਆਰਾਮ, ਫਿਰ 40 ਮਿੰਟ FATmax ‘ਤੇ ਚਲਣਾ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਗੀਦਾਰ ਉਪਵਾਸੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ “ਉਪਵਾਸੀ ਕਸਰਤ” ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਤੀਬਰਤਾ – ਕਸਰਤ FATmax ‘ਤੇ ਚੱਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਧਮ‑ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹਲਕੀ ਇੰਟਰਵਲ ਹੈ। ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਐਂਡਿਊਰੈਂਸ ਜਾਂ ਉੱਚਤੀ ਇੰਟਰਵਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਕਿਸ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ – ਨਤੀਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਵਜ਼ਨ ਵਧੀ ਜਾਂ ਮੋਟੀ ਔਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਜੋ ਘੱਟ‑ਤੀਬਰਤਾ, ਲੰਬੀ‑ਦੂਰੀ ਕਸਰਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਵਧਾਨੀ – ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਲ ਜਾਂ ਬਲੱਡ‑ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 5 mg/kg ਅਤੇ 9 mg/kg ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਧੜਕਨ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਹਾਈਪਰਟੈਂਸ਼ਨ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਜਾਂ ਕੈਫੀਨ‑ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਡੋਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸਭ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ
- ਨਮੂਨਾ ਛੋਟਾ – ਕੇਵਲ 11 ਭਾਗੀਦਾਰ; ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪੌਪੂਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ।
- ਗਰੁੱਪ ਸੀਮਿਤ – ਕੇਵਲ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ; ਮਰਦ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਐਥਲੀਟ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੈਫੀਨ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ।
- ਸੈਸ਼ਨ‑ਸਪੈਸਿਫਿਕ – ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਪ, ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ। 40 ਮਿੰਟ ਦੀ ਚਾਲ ਦੌਰਾਨ ਫੈਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ਵਧਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਵਜ਼ਨ ਘਟਣ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਸਕੇ।
- PI ਦਾ ਕਲਿਨੀਕਲ ਮੁਫ਼ਾਇਦਾ – PI ਘਟਣਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਕਲਿਨੀਕਲ ਮਹੱਤਤਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਹੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਫੀਨ ਨੇ ਵੈਸਕੁਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ, ਪਰ ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਲਾਭ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨਤੀਜਾ
ਇਸ ਛੋਟੀ ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ, 3 mg/kg ਕੈਫੀਨ ਨੇ ਪਲੇਸਬੋ ਨਾਲੋਂ ਫੈਟ ਓਕਸੀਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਬਿਨਾ ਉੱਚੀ ਡੋਸਾਂ ‘ਤੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਿਰਦੇ‑ਰਕਤ ਤਣਾਵਾਂ ਦੇ। 9 mg/kg ਡੋਸ ਨੇ ਕੋਈ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਐਨ ਮੋਟਾਪਾ‑ਪ੍ਰਵਣ, ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੋਡਰੇਟ, ਸਰੀਰ‑ਵਜ਼ਨ ਅਧਾਰਿਤ ਡੋਸ (3 mg/kg) ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੌਪੂਲੇਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: Gong ਆਦਿ, Journal of the International Society of Sports Nutrition. DOI: 10.1080/15502783.2026.2670558.
